नगदी प्रवाह तक्ता (Cash Flow Statement) कसे करावे?

नगदी प्रवाह तक्ता (Cash Flow Statement) म्हणजे एखाद्या व्यवसायात येणाऱ्या आणि जाणाऱ्या रोख रकमेची नोंद करणारा तक्ता. हा तक्ता व्यवसायाच्या वित्तीय स्वास्थ्याचे मूल्यांकन करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. नगदी प्रवाह तक्ता तीन मुख्य विभागांमध्ये विभागला जातो: ऑपरेटिंग क्रियाकलाप (Operating Activities), गुंतवणूक क्रियाकलाप (Investing Activities), आणि वित्तीय क्रियाकलाप (Financing Activities).

नगदी प्रवाह तक्त्याचे विभाग:

1. ऑपरेटिंग क्रियाकलाप (Operating Activities)
2. गुंतवणूक क्रियाकलाप (Investing Activities)
3. वित्तीय क्रियाकलाप (Financing Activities)

नगदी प्रवाह तक्ता तयार करण्याची पद्धत:

1. ऑपरेटिंग क्रियाकलाप (Operating Activities)
ऑपरेटिंग क्रियाकलापांमध्ये व्यवसायाच्या मुख्य क्रियाकलापांमधून होणारा नगदी प्रवाह विचारात घेतला जातो. यामध्ये विक्री, सेवा, आणि नियमित व्यवसायातील इतर व्यवहारांचा समावेश होतो.

- प्रत्यक्ष पद्धत (Direct Method):
  - प्राप्त नगदी: विक्रीतून, सेवा पुरवठ्यापासून मिळणारा नगदी.
  - भुगतान नगदी: कच्चा माल, कामगारांचा पगार, इतर ऑपरेटिंग खर्च यासाठी दिलेला नगदी.

- अप्रत्यक्ष पद्धत (Indirect Method):
  - निव्वळ नफा/तोट्यापासून सुरुवात करा.
  - निव्वळ नफा/तोट्याशी संबंधित नॉन-कॅश आयटम्स (जसे की depreciation) वजा करा किंवा जोडा.
  - चालू मालमत्ता (current assets) आणि चालू दायित्वे (current liabilities) मध्ये झालेल्या बदलांची नोंद करा.

2. गुंतवणूक क्रियाकलाप (Investing Activities)
गुंतवणूक क्रियाकलापांमध्ये स्थिर मालमत्ता खरेदी-विक्री, गुंतवणुकीतील बदल, आणि इतर दीर्घकालीन संपत्तीविषयक व्यवहारांचा समावेश होतो.

- नगदी प्राप्ती: स्थिर मालमत्ता विक्रीतून, गुंतवणुकीवरून मिळालेला व्याज आणि लाभांश.
- नगदी वितरण: स्थिर मालमत्ता खरेदीसाठी दिलेला नगदी, नवीन गुंतवणूक इ.

3. वित्तीय क्रियाकलाप (Financing Activities)
वित्तीय क्रियाकलापांमध्ये व्यवसायाच्या वित्तीय संरचनेतील बदलांचा समावेश होतो. यामध्ये शेअर्स इश्यु, कर्ज घेणे/फेडणे, आणि लाभांश वितरण यांचा समावेश होतो.

- नगदी प्राप्ती: शेअर्स इश्यु करून मिळवलेला नगदी, कर्ज घेतल्यावर मिळालेला नगदी.
- नगदी वितरण: कर्ज फेडणे, लाभांश वितरण, इ.

नगदी प्रवाह तक्त्याचे उदाहरण:

|    विभाग    | रकमेची नोंद   | रकमेचा तपशील|
|:---------------:|-----------------|---------------------|

1.ऑपरेटिंग क्रियाकलाप

A.विक्रीतून प्राप्त नगदी₹ 5,00,000 .            B.ऑपरेटिंग खर्चासाठी दिलेला नगदी ₹3,00,000      
C.निव्वळ ऑपरेटिंग नगदी प्रवाह    
₹ 2,00,000       

                     
2.गुंतवणूक क्रियाकलाप      

A.स्थिर मालमत्ता विक्रीतून प्राप्त नगदी ₹ 50,000                             
B. स्थिर मालमत्ता खरेदीसाठी दिलेला नगदी
₹ 1,00,000                          
C.निव्वळ गुंतवणूक नगदी प्रवाह  ₹ 50,000                           
3.वित्तीय क्रियाकलाप                                                            
A.शेअर्स इश्यु करून प्राप्त नगदी  ₹ 1,00,000  B.कर्ज फेडण्यासाठी दिलेला नगदी₹1,50,000  C. निव्वळ वित्तीय नगदी प्रवाह ₹ 50,000                          |
निव्वळ नगदी प्रवाह                 ₹ 1,00,000                            
सुरुवातीचा नगदी शिल्लक        ₹ 2,00,000                            
समाप्तीचा नगदी शिल्लक          ₹ 3,00,000                            
नगदी प्रवाह तक्ता तयार करण्याची पद्धत:

1. तक्त्याचा प्रारंभ करा:
   - तक्ता तयार करण्याची दिनांक आणि व्यवसायाचे नाव लिहा.

2. ऑपरेटिंग क्रियाकलापांची नोंद करा:
   - प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष पद्धत वापरून ऑपरेटिंग क्रियाकलापांमधून येणाऱ्या आणि जाणाऱ्या नगदीची नोंद करा.

3. गुंतवणूक क्रियाकलापांची नोंद करा:
   - गुंतवणूक क्रियाकलापांमधून होणाऱ्या नगदी प्राप्ती आणि वितरणांची नोंद करा.

4. वित्तीय क्रियाकलापांची नोंद करा:
   - वित्तीय क्रियाकलापांमधून होणाऱ्या नगदी प्राप्ती आणि वितरणांची नोंद करा.

5. निव्वळ नगदी प्रवाहाची गणना करा:
   - ऑपरेटिंग, गुंतवणूक, आणि वित्तीय क्रियाकलापांमधील नगदी प्रवाहांची एकत्रित गणना करा.
   - सुरुवातीच्या नगदी शिल्लक सोबत निव्वळ नगदी प्रवाह जोडा किंवा वजा करा.

6. अंतिम नगदी शिल्लक:
   - समाप्तीचा नगदी शिल्लक लिहा, जो व्यवसायाच्या नगदी स्थितीचे प्रदर्शन करतो.

निष्कर्ष

नगदी प्रवाह तक्ता हा व्यवसायाच्या वित्तीय स्थितीचे आणि नगदी व्यवस्थापनाचे एक प्रभावी साधन आहे. याच्या माध्यमातून व्यवसायाचे नगदी उत्पन्न आणि खर्च स्पष्टपणे दिसून येतात, ज्यामुळे वित्तीय नियोजन आणि निर्णय प्रक्रियेत मदत होते. योग्य प्रकारे नगदी प्रवाह तक्ता तयार केल्यास व्यवसायाची नगदी स्थिती सुधारण्यास आणि भविष्यकालीन धोरणे ठरवण्यासाठी उपयोग होतो.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

MODEL NAME: Human-Centric Mixed Economy (HCME)

Here is a Comprehensive Socio-Economic Governance Model based on global best practices — a balanced synthesis of capitalist efficiency, socialist equity, and sustainable development .  with explanations of technical terms (in brackets) 🧭 MODEL NAME: Human-Centric Mixed Economy (HCME) Tagline: “Equity with Efficiency, Growth with Dignity” 🌐 1. PHILOSOPHICAL FOUNDATION: The Golden Mean A hybrid model between capitalism (private ownership and profit-driven markets) and communism (state ownership and classless society): Retains individual freedom, innovation, and market forces Ensures social justice, equality of opportunity, and minimum dignified living Rooted in: Gandhian trusteeship (wealth creators act as caretakers of society’s resources), Sen’s capability approach (development is about expanding people’s real freedoms and abilities), Nordic-style social democracy (strong welfare, high taxes on rich, free education/healthcare, but free markets) 🧱 2. CORE PILLARS OF THE MODEL ?...
Read more

🌟 फलज्योतिष: शास्त्र, श्रद्धा की मानसिक आधार? – एक समतोल अभ्यास

  प्रस्तावना प्राचीन काळापासून मानवाला आपले भविष्य जाणून घेण्याची तीव्र ओढ राहिलेली आहे. फलज्योतिष, म्हणजेच व्यक्तीच्या जन्मवेळेच्या ग्रहस्थितीवर आधारित भवितव्याचे आकलन, ही त्या ओढीचीच एक पद्धत आहे. भारतीय उपखंडात हे शास्त्र हजारो वर्षांपासून प्रचलित आहे. मात्र आधुनिक विज्ञानाच्या चष्म्यातून पाहता, फलज्योतिष हे शास्त्र म्हणावे का? की ते फक्त एक मानसिक आधार आहे? याविषयी ChatGPT चा समतोल दृष्टिकोन पुढीलप्रमाणे सादर करण्यात येतो. --- 📚 भाग १: फलज्योतिष म्हणजे नेमकं काय? 🔹 भारतीय ज्योतिषाचे तीन मुख्य प्रकार: 1. सिद्धांत ज्योतिष (Theoretical Astrology) यात गणित, खगोलशास्त्र व पंचांगाचे नियम येतात. उदा. सूर्यग्रहणाची गणना, नक्षत्रे, तिथी यांची अचूक मोजमाप. 2. संहिताज्योतिष (Mundane Astrology) राष्ट्र, समाज, राजकीय घडामोडी, हवामान, आपत्ती याबद्दलचे विश्लेषण. 3. फलज्योतिष (Natal/ Predictive Astrology) व्यक्तीच्या जन्मवेळेच्या कुंडलीवरून त्याचे स्वभाव, आयुष्यघटित घटना, रोग, विवाह, नोकरी, मुहूर्त इत्यादींचे भाकीत. 🧭 भाग २: फलज्योतिष समर्थकांचे प्रमुख मुद्दे 1. प्राचीन परंपरेचा वारसा वेद...
Read more

How to Stop Worrying and Start Living" – डेल कार्नेगी यांचे चिंतामुक्त करणारे पुस्तक

Image
1. प्रस्तावना आपल्या जीवनात चिंता (worry) ही एक सर्वसामान्य भावना आहे. थोडी चिंता उपयोगी ठरू शकते, पण सतत चिंता करत राहणे शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक आरोग्यावर विपरीत परिणाम करते. या समस्येवर उपाय म्हणून प्रसिद्ध लेखक डेल कार्नेगी  यांनी लिहिलेले पुस्तक How to Stop Worrying and Start Living हे जगभरात लाखो लोकांनी वाचले आणि त्यांचे जीवन बदलले. हे पुस्तक म्हणजे चिंता कमी करून आनंदी, समाधानी, कार्यक्षम जीवन कसे जगावे, याचे वास्तववादी मार्गदर्शन. --- 2. लेखक परिचय: डेल कार्नेगी डेल कार्नेगी हे वक्तृत्व कौशल्य, नेतृत्व, आणि वैयक्तिक विकास या विषयांवरील अग्रगण्य लेखक होते. त्यांच्या "How to Win Friends and Influence People" या पुस्तकासह हे पुस्तक देखील आजवरचे सर्वाधिक विकले गेलेले आणि वाचले गेलेले प्रेरणादायी ग्रंथ आहेत. --- 3. पुस्तकाचे उद्दिष्ट हे पुस्तक वाचकांना खालील गोष्टी शिकवते: - अनावश्यक चिंता कशी ओळखावी?   - तिच्याशी कशी लढावे?   - सकारात्मक विचारसरणी कशी ठेवावी?   - मानसिक शांती कशी मिळवावी?   - आयुष्य आनंदाने कसे जगावे? --- ...
Read more